Lần đầu về nhà người yêu, tôi còn chưa kịp gắp miếng thịt thì bố anh đột nhiên nhìn chằm chằm vào mặt tôi rồi hỏi một câu khiến cả mâm cơm im phăng phắc. Đến lúc ấy, tôi mới hiểu vì sao từ lúc bước chân vào nhà, ánh mắt ông chưa từng rời khỏi tôi.

Tôi quen Hải hơn một năm thì anh mới ngỏ lời đưa tôi về ra mắt gia đình.

Không phải vì anh thiếu nghiêm túc. Trái lại, Hải là người đàn ông cẩn trọng đến mức đôi khi làm tôi phát cáu. Nhưng lần này, khi nói về gia đình, giọng anh trầm xuống rõ rệt.

— “Nhà anh… chỉ còn bố. Ông khó tính, ít nói. Em đừng để ý.”

Anh nói vậy, nhưng tôi biết có điều gì đó anh chưa nói hết.

1. Con đường về nhà và nỗi lo không gọi tên

Chiếc xe khách rời thành phố lúc trời sẩm tối. Tôi ngồi bên cửa sổ, nhìn những cánh đồng lùi dần trong ánh hoàng hôn xám bạc. Bàn tay tôi đặt trên đùi, lạnh buốt. Hải nắm lấy tay tôi, siết nhẹ, nhưng chính anh cũng im lặng suốt quãng đường dài.

Nhà Hải ở ngoại ô, cuối một con ngõ hẹp. Ngôi nhà cấp bốn cũ kỹ, mái ngói xám xịt, bức tường vàng loang lổ như da người già. Trước sân là một cây vú sữa cổ thụ, gốc sần sùi, rễ trồi lên mặt đất ngoằn ngoèo như những vết sẹo cũ không bao giờ lành.

Ngay khoảnh khắc tôi bước qua cổng, sống lưng tôi lạnh toát.

Có ai đó đang nhìn tôi.

2. Ánh mắt của người đàn ông không cười

Bố Hải đứng ở hiên nhà.

Ông gầy, vai xuôi, mái tóc bạc gần hết. Gương mặt khắc khổ, đôi mắt sâu và rất… tỉnh. Không phải ánh mắt của người tò mò hay khó tính, mà là ánh mắt của người đang tìm kiếm một câu trả lời đã chờ đợi rất lâu.

Ông nhìn tôi chằm chằm, không chớp.

Tôi cúi đầu thật sâu:
— “Cháu chào bác ạ.”

Ông không đáp ngay. Không khí như đông cứng. Tôi nghe rõ tiếng tim mình đập trong tai.

Rất lâu sau, ông chỉ nói một câu ngắn:
— “Vào nhà.”

Giọng khàn, nhưng không lạnh.

Hải ghé tai tôi thì thầm:
— “Bố anh thế đấy, ít nói thôi.”

Nhưng tôi biết, ánh mắt ấy không hề bình thường.

3. Mâm cơm và sự im lặng đáng sợ

Bữa cơm được dọn ra giản dị đến mức làm tôi thấy quen thuộc: cá kho tộ, canh rau dền, bát cà muối, đĩa thịt rang cháy cạnh. Mâm cơm kiểu gia đình miền Bắc xưa, không thừa không thiếu.

Chúng tôi ngồi xuống.

Sự im lặng nặng nề đến mức tiếng muỗi vo ve ngoài cửa sổ cũng trở nên rõ ràng.

Bố Hải bất ngờ gắp cho tôi một miếng cá.
— “Ăn đi.”

Tôi vội vàng cảm ơn, cúi đầu, nhưng vẫn cảm nhận rõ ánh mắt ông đang dò xét từng đường nét trên khuôn mặt mình. Ông nhìn rất kỹ. Trán tôi, đôi mắt, sống mũi… thậm chí là nốt ruồi mờ sát khóe môi.

Hải cau mày:
— “Bố… sao bố cứ nhìn Mai mãi thế?”

Ông không trả lời.

Ông đặt chén xuống, uống một ngụm nước, rồi hỏi, chậm rãi nhưng rõ ràng từng chữ:

— “Mẹ cháu… có phải là bà Thủy, người bán xôi ở bến xe huyện không?”

Cả mâm cơm chết lặng.

Đũa trên tay tôi rơi khẽ xuống bát.

Hải quay sang tôi, sững sờ:
— “Sao bố biết?”

Còn tôi, cổ họng nghẹn lại, không thể thốt ra lời.

4. Quá khứ tôi luôn giấu kín

Tôi chưa từng kể với Hải về mẹ mình một cách đầy đủ.

Mẹ tôi – bà Thủy – bán xôi ở bến xe hơn hai mươi năm. Một người đàn bà góa chồng, gầy gò, lưng còng vì gánh xôi nặng trĩu mỗi sáng. Tôi lớn lên giữa tiếng động cơ xe khách, mùi dầu máy, và những buổi sáng mẹ rời nhà khi tôi còn ngủ.

Tôi từng xấu hổ.

Xấu hổ khi bạn bè khoe bố mẹ làm cán bộ, làm doanh nhân, còn mẹ tôi ngồi nép mình bên nồi xôi nghi ngút khói. Tôi học giỏi chỉ với một mong muốn: thoát khỏi bến xe.

Và tôi chưa bao giờ nghĩ, quá khứ đó lại bị gọi tên ngay trong bữa cơm ra mắt.

Tôi gật đầu, rất khẽ:
— “Dạ… đúng ạ.”

Bố Hải nhìn tôi thật lâu, rồi hỏi tiếp:
— “Thế… bố cháu mất khi cháu bao nhiêu tuổi?”

Hải bật lên:
— “Bố!”

Tôi cúi mặt:
— “Dạ… năm tuổi.”

Không ai ăn thêm được nữa.

5. Câu chuyện hai mươi năm bị chôn vùi

Bố Hải đặt đũa xuống, dựa lưng vào ghế. Giọng ông trầm hẳn đi, khàn đặc như đang kéo một ký ức nặng nề từ sâu trong lòng.

— “Hai mươi năm trước, có một người đàn bà bế con nhỏ, đứng khóc giữa cơn mưa ở bến xe. Chồng chết vì tai nạn lao động, trong túi không còn nổi vài chục nghìn.”

Tôi ngẩng lên. Tim đập loạn.

— “Người đàn bà đó… là mẹ cháu.”

Căn phòng như ngừng thở.

Hải nhìn bố, rồi nhìn tôi, mắt đỏ hoe.

— “Hôm đó, nếu không có bà ấy…”

Giọng ông run lên.

— “Tôi đã mất con trai mình.”

6. Ân nhân không bao giờ nhận mình là ân nhân

Ngày đó, Hải lên cơn sốt cao, co giật ngay tại bến xe. Mẹ anh mới mất, bố anh hoảng loạn, tiền mang theo không đủ. Trong lúc tuyệt vọng, chính mẹ tôi – người nghèo nhất bến xe – đã bán sạch nồi xôi, gom từng đồng lẻ, bế Hải chạy vào bệnh viện.

— “Tôi hỏi tên, bà ấy chỉ nói: ‘Anh lo cho con đi, tôi cũng có con.’”

Sau đó, khi quay lại tìm, mẹ tôi đã chuyển chỗ bán. Ông tìm mãi, tìm suốt nhiều năm, nhưng không thấy.

— “Tôi nợ bà ấy một mạng người.”

Tôi òa khóc.

Hải nắm chặt tay tôi, run rẩy.

7. Chiếc hộp gỗ và món nợ ân tình

Bố Hải đứng dậy, vào buồng trong, mang ra một chiếc hộp gỗ cũ. Bên trong là một xấp tiền đã ngả màu thời gian.

— “Hai mươi năm nay, tôi giữ số tiền này. Hôm nay, tôi mới có thể trả.”

Tôi bật dậy:
— “Bác ơi… cháu không thể nhận.”

Ông lắc đầu:
— “Không phải cho cháu. Là cho mẹ cháu. Và cho tôi… để lòng tôi được yên.”

8. Một bữa cơm khác, một gia đình khác

Bữa cơm hôm ấy kết thúc trong nước mắt.

Nhưng là nước mắt của sự nhẹ nhõm.

Bố Hải gắp thức ăn cho tôi, giọng dịu hẳn:
— “Ăn đi… con.”

Một tiếng “con” khiến tim tôi vỡ ra.

Tối đó, Hải ôm tôi rất lâu:
— “Giờ anh hiểu vì sao bố nhìn em như vậy.”

Tôi cười trong nước mắt.

9. Lời cúi đầu không bao giờ quên

Trước khi về, bố Hải nói:
— “Lần đầu cháu về, bác hỏi câu đó không phải để làm khó. Mà để chắc chắn… bác không nhận nhầm người.”

Ông cúi đầu trước tôi.

Tôi vội vàng đỡ ông dậy.

Ngoài sân, cây vú sữa già xào xạc trong gió.

Và tôi hiểu ra:

Có những ân tình, phải mất hai mươi năm mới gặp lại.

Nhưng lòng tốt… chưa bao giờ mất đi.